Alcoholmatigingsbeleid is geen tv-format

Alcoholmatigingsbeleid is geen tv-format

KWOOTS

Vandaag kwam het Nederlands Signaleringscentrum Kindergeneeskunde met de meest recente cijfers over het aantal geregistreerde comazuipers die zijn binnengebracht op de spoedeisende hulp afdelingen van de Nederlandse ziekenhuizen. Het aantal van 713 opnames was in 2013 iets hoger als in 2012 (706).

Zoals je hierboven kunt zien werd er in de media veel gesproken over het falende overheidsbeleid. Sommigen opperden zelfs dat de leeftijdsgrens teruggebracht moet worden naar 16 jaar. Deze opportunistische uitspraken raken kant nog wal om de simpele reden dat de gepresenteerde cijfers dateren uit 2013 en de nieuwe leeftijdsgrens uit de Drank en Horecawet pas inging op 1 januari 2014. De effecten van het nieuwe beleid zullen dan ook pas vanaf 2015 meetbaar zijn.

Normaal laat ik de feiten voor wat ze zijn, maar nu voelde ik me geroepen om hier even iets over te schrijven. Ik stoorde me zo aan de reacties op de cijfers en de wijze waarop ze in verband werden gebracht met de recent opgehoogde leeftijdsgrens voor de verkoop van alcoholhoudende dranken. Ik wil nu echt even de cijfers in het juiste perspectief plaatsen.

Mensen blijken nog steeds onwetend

Je zag vandaag ook de vergoelijkende berichten weer in grote getalen voorbij komen: “Ach we zijn ook jong geweest”; “Laat ze toch lekker” etc. Als je al sinds 1998 met dit onderwerp bezig bent en al sinds 2006 de hersenschade uitlegt aan ouders, zou je denken dat iedereen het ondertussen wel al weet, maar niets is helaas minder waar.

Bron: NOS op 3

We leven in een land dat kennis-gedreven is. We moeten het van kenniswerkers hebben en laten we de bron van deze kennis, de hersenen, in de opbouwfase koesteren. Tot het 24e levensjaar zijn jongeren bezig om dit instrument, waarmee ze een bijdrage gaan leveren aan de economische opbouw van dit land, te laten rijpen. Alcohol gooit hierbij zodanig veel roet in het eten dat de hersenschade die je oploopt irreversibel is. Om het verhaal hier niet te breed te maken ga ik binnenkort dit nog maar eens uitschrijven op dit blog, onderbouwt met in mijn ogen schrijnende voorbeelden van jongeren die hun ambities niet meer kunnen waarmaken alleen maar omdat ze te veel gefeest hebben en te veel hebben gedronken.

Gedragsverandering gaat traag

Daarnaast is het ook nog eens zo dat niets zo langzaam en moeizaam verandert als menselijk gedrag. Staatssecretaris Van Rijn zei het vandaag ook nog voor de camera van de NOS: “Minder drinken door jongeren, dat is een zaak van lange adem” En zo is het maar net. Er moet wat veranderen in de maatschappij als het gaat om de acceptatie van alcohol drinken door jongeren. Dat het met de mentaliteit nog niet goed zit toont het Één Vandaag Panel ook nog eens goed aan. Bijna de helft (48%) van de ouders van 16- en 17-jarigen staan toe dat hun kind gewoon drinkt. Van Rijn deed vandaag ook een beroep op ouders om te zorgen dat kinderen van de drank afblijven: “Het is jouw kind. Als een kind zich in coma zuipt, moet je dat niet vergoedelijken”.

Gedragsverandering is lastig, zeker als het gaat om een middel als alcohol, wat zo diep ingrijpt in het leven van mensen. Dit heeft zeker 5 jaar nodig om langzaamaan te veranderen. Het alcoholbeleid van de overheid is geen tv-format, wat zich binnen een paar maanden moet bewijzen, maar geloof me, het gaat echt veranderen.

Deze cijfers tonen juist het positieve effect van kabinetsbeleid

Nu nog even over het effect van het kabinetsbeleid. Zoals ik al eerder zei, zijn we in 2006 gestart met een sociale normcampagne rond de leeftijdsgrens van 16 jaar. De industrie introduceerde de erg dubieuze slogan: “Alcohol onder de 16, nog even niet!”. Ik was destijds campagneleider van “Voorkom alcoholschade bij uw opgroeiende kind”.

Als je de alcoholcomacijfers uitsplitst naar leeftijd valt met name op dat de jongste leeftijdscategorie een dalende lijn laat zien wat alcoholintoxicaties betreft. Zo was in 2007 nog 25% van de slachtoffers 14 jaar. Anno 2013 is dat nog maar 12%. en tegelijkertijd zie je dat het aandeel 16 en 17 jarige slachtoffers juist stijgt. Bij 17 jarigen zelfs van 7% naar 21%. Het lijkt erop dat normen communiceren weldegelijk effect heeft op het drinkgedrag van jongeren. Ook in de alcoholgebruikscijfer van de GGD’en en het Trimbos-instituut is deze daling in gebruik bij de jongste groepen duidelijk waarneembaar.

Tabel 2 uit Factsheet alcoholintoxicaties 2007 tot en met 2013

Waarom zijn er dan nog zoveel comazuipers?

Er zijn vier aanwijsbare oorzaken voor dit probleem. Ten eerste de eerder beargumenteerde oorzaak van de onwetende en soms zelfs lakse houding van ouders en de maatschappij rond de effecten van alcohol op de ontwikkeling van kinderen en de weerstand tegen effectieve opvoedstrategien zoals het verbieden van alcohol onder de 18.

2012-08-20 17.57.59Ten tweede de prijs van drank. Alcohol is in de supermarkt zo goedkoop dat het voor jongeren super eenvoudig is om een comateuze hoeveelheid alcohol te kopen.

Ten derde is de alcohol ook te gemakkelijk te krijgen in horeca, supermarkten en andere gelegenheden. De controle op de leeftijd laat nog sterk te wensen over. Onderzoeksbureau Nuchter onderzocht voor het Ministerie van VWS de naleving van de leeftijdsgrenzen uit de Drank- en Horecawet. Hieruit blijkt dat 53% van de aankooppogingen van jongeren jonger dan de leeftijdsgrens slagen. Jongeren krijgen de drank dus erg makkelijk en goedkoop mee.

Ten vierde is er ook altijd nog de niet aflatende reclame- en marketingdruk van de alcoholindustrie. Uit recent onderzoek van RAND Europe, gepubliceerd in het European Journal of Public Health, blijkt namelijk dat Nederlandse adolescenten meer alcoholadvertenties op televisie zien dan volwassenen. De industrie zal het nooit toegeven, jeugd blijft voor hen de belangrijkste doelgroep, want zei weten het wel: Jong geleerd is oud verslaafd! 

  • Jandoodle

    Dit artikel vertoont, maar mijn mening, veel overeenkomsten met een tv-format: er wordt naar ‘experts’ geluisterd, die met cijfertjes toveren en vertellen wat de doelgroep nodig heeft. Op basis van reacties van die doelgroep uit de media. Zonder kritisch na te denken worden argumenten aangevoerd om de wankele poten van de show enige steun te geven. “Wij van wc-eend..”
    En dat denk ik om het volgende:

    De mensen blijken nog steeds onwetend als het gaat om plasticiteit van het brein. Waarom zouden doktoren een kind met een niet-groeiende tumor graag zo snel mogelijk opereren? Daar zal iedere arts en neuroloog eerlijk over zijn: de schade bij een jong kind herstelt beter, en veel sneller dan bij een volwassene.
    De schade is hoe dan ook vreselijk, maar kan beter op een jonge leeftijd plaatsvinden. U zegt immers zelf: na het 24e levensjaar is er weinig meer te veranderen aan een brein. De schade is dus ook irreversibel op latere leeftijd. Nog minder ‘reversibel’ dan bij jongere mensen.
    De eenzijdige belichting van dat wetenschappelijke feit is in mijn optiek nogal ongelukkig. Want het wordt als pro-argument gebruikt, terwijl hetzelfde feit als het precieze contra-argument gebruikt kan worden. Zoals op televisie: we vertellen het één, en informeren de kijker niet over het ander, zodat ze een mening vormen over het onderwerp.

    Om deze reden wil ik óók twee gegevens in perspectief plaatsen:
    De stijging onder de groep 16/17-jarigen (die de ‘nog geen 16, nog even niet.’ campagne hebben meegekregen) is opmerkelijk hoog. Zij hebben minder toekomstige jaren de mogelijkheid tot ‘herstel’ van hun brein, dan de jongere groepen. Nog erger misschien is dit idee: Zij vervullen tevens een voorbeeldfunctie voor de jongere mensen. Heeft die campagne dan wel het beoogde effect gehad? Ik vind van niet. 17-jarigen mogen auto- en scooterrijden, met zware machines werken en andere gevaarlijke werkzaamheden verrichten. En juist zij kunnen anderen in gevaar brengen. Echter, die stijging in aantal comazuipers wordt in dit artikel nauwelijks belicht. Zoals in series wordt weleens een deel van het verhaal weggelaten om de spanning hoog te houden.

    Nog een perspectief:
    Het aantal behandelde jongereren is sinds 2007 met 0.2% gestegen. Als we vanaf 2008 rekenen dan is dat 0.5%. Het aantal comazuipers neemt dus nog steeds toe. Waarom beweert u dat het (campagne)beleid dan positief is? Ik snap het niet. We zien immers een toename in het totaal. Dit is zoiets als een cliffhanger: we laten het ene fragment zien, maar de rest mag u zelf ontdekken of bedenken.

    Dat selectief inhaken op mediaberichten is prima, maar het is riskant om cijfers en argumenten aan te halen die onderuit te stampen zijn. U zegt immers zelf: de kenniseconomie is belangrijk. Een beetje onbeschadigde jongere, prikt er zo doorheen.

    Dit neemt niet weg dat het comazuipen een werkelijk probleem is, van alle tijden. En dat de oplossing nooit makkelijk is, daar ben ik me ook bewust van. Ik ben niet thuis in de voorlichtingsbranche, noch in de alcohol/horeca maar ik vind dat het complete verhaal belicht moet worden. Niet enkel de dingen die uw verhaal kracht bijzetten. Dat leren we in deze kenniseconomie, zo ongeveer rond ons 16e/17e levensjaar tijdens het vak Nederlands. Ik wens u veel succes met de campgane, hopelijk maakt het een verschil!

    • Martijn

      Dank u wel voor uw inhoudelijke reactie!
      Wat hersenschade betreft is het inderdaad zo dat de plasticiteit van het brein een nog onontgonnen gebied is. Het brein is in staat om verloren functies in een bepaald deel van het brein weer op te pakken in andere delen van het brein. U geeft aan dat de schade beter op jongere dan op latere leeftijd kan optreden. Ik ben het daar niet mee eens. Ik opteer liever voor de optie om schade door alcohol in zijn geheel te voorkomen. Zeker op jonge leeftijd, omdat drinken de kans op een glansrijke drankcarriere alleen maar bevordert en een valse start in de vormende adolescentiejaren door alcoholgebruik je in de rest van je leven parten zal blijven spelen. Ik zou niet weten welke “andere kant” van het verhaal hier beter belicht zou moeten worden.

      In mijn artikel belicht ik juist de stijging in de “oudere” doelgroepen. Deze jongeren zijn opgegroeid met het idee dat drinken vanaf 16 jaar prima is. Dat is ze immers door de campagnes voorgespiegeld. Anderzijds was de boodschap ook dat jongeren vanaf 16 slechts mondjesmaat zouden moeten drinken, comazuipen zat niet in deze boodschap ;). Dus was de campagne effectief? Jazeker. Het alcoholgebruik van 13-15 jarigen is in de afgelopen 4 jaar voor het eerst in jaren gedaald. Het gebruik van 16 en ouder is gestabiliseerd en op sommige plekken zelfs wat doorgegroeid. Ik ben het helemaal met u eens dat deze groep een voorbeeldfunctie heeft voor de rest van de groep pubers. Vandaar dat we daar met de recente leeftijdsverhoging wat aan willen doen. Zeker na het succes van de 16-jaarscampagne van 2006. Het succes zit hem dus niet in de recente stijging van comazuipers, maar in de afname van het comazuipen in de jongste groepen en ook het de afname van alcoholgebruik bij deze groep jongeren. Is dat een selectief gebruik van gegevens? In mijn ogen niet. Alcoholmatigingsbeleid richt zich op het gebruik van alcohol op collectief niveau. De aanpak van de excessen, zoals comazuipen, vergt een heel ander beleid en de groep jongeren die dit betreft bereik je ook niet met een softe boodschap. De recente wijzigingen in de Drank en Horecawet geven de burgemeester op lokaal niveau ook nieuw instrumentarium om excessen beter aan te pakken. Deze vaak repressieve maatregelen gelden wel als ultimum remedium. De Halt-afdeling alcohol, is een voorbeeld van een meer individuele aanpak van excessief gebruik. Ook de nazorgtrajecten van de alcoholpoli en verslavingszorg zijn er juist op ingericht om deze excessen aan te pakken.

      In mijn verhaal heb ik naar mijn weten niet selectief gegrasduind in gegevens, maar zet ik op een rijtje welke data er beschikbaar is en wat de lijn hierin is. Uiteindelijk zijn we het eens over het feit dat dit fenomeen een probleem is wat we moeten tackelen en dat we, zoals u zelf besluit, als maatschappij het verschil kunnen maken.