Het Nijmeegs preventie- en handhavingsmodel

Het Nijmeegs preventie- en handhavingsmodel

De nieuwe Drank- en Horecawet, die op 1 januari 2013 in werking treedt, biedt niet alleen nieuwe instrumenten voor het handhaven van onder ander de leeftijdsgrenzen voor de verkoop van alcoholhoudende dranken, maar biedt ook de ruimte voor een herziene aanpak van de rol van preventie binnen dit hele kader.

Op zich is het niet nieuw dat handhaving en preventie twee apart geregelde gemeentelijke taken zijn binnen een gemeente die elkaar versterken. De praktijk van alledag is dat preventie wordt georganiseerd vanuit Zorg en Welzijn, en handhaving vanuit Openbare orde en Veiligheid en Vergunningen. Naast afstemmingsoverleggen blijven de terreinen dusdanig gescheiden dat er niet optimaal gebruik wordt gemaakt van de eenheid die het kan vormen en de kracht die deze eenheid heeft in de preventie van alcoholgebruik bij jongeren.

Preventie en handhaving centraal

Middels dit Preventie- en Handhavingsmodel trachten IrisZorg Preventie en GGD Regio Nijmegen in de regio Nijmegen de doorstart van het alcoholmatigingsproject te gebruiken om een sterk integraal vervolg te realiseren. In fase 2 ligt het primaat niet zozeer op één specifiek beleidsterrein, zoals bijvoorbeeld Zorg en Welzijn, maar wordt de verantwoordelijkheid voor het gehele project gedeeld met andere beleidsterreinen, waardoor er op meerdere vlakken echt zij-aan-zij wordt gewerkt aan hetzelfde doel. Zowel op ambtelijk als op bestuurlijk niveau. In het PH-model staan preventie en handhaving dan ook centraal gepositioneerd, zij-aan-zij. Dit belangrijke uitgangspunt vormt de grootste uitdaging in de aanpak.

Formele en Informele controle

In recent onderzoek (promitieonderzoek van Karen Schelleman Offermans: Growing Up Getting Drunk) is wederom aangetoond dat het uitoefenen van formele controle alleen niet voldoende is om het alcoholgebruik onder jongeren effectief aan te pakken. Met andere woorden, wanneer er alleen met harde hand wordt opgetreden door handhavers om de regels uit de Drank- en Horecawet en de Algemene Plaatstelijke Verordeningen te handhaven, zijn er weinig effecten op het drinkgedrag van jongeren. Ook het alleen inzetten van informele controle blijkt niet effectief. De informele controle bestaat uit het feit dat ouders elkaar en hun kinderen ook aanspreken op grensoverschrijdend gedrag aangaande alcoholgebruik. Deze sociale controle kan worden uitgeoefend op plaatsen waar alcohol wordt geschonken, maar natuurlijk ook in de publieke ruimte en thuis. Karen beschrijft in haar promotieonderzoek dat het alleen de combinatie van formele en informele controle effecten heeft op het drankgebruik van jongeren. In het model wordt deze effectieve aanpak als buitenste schil weergegeven. Het omvat de gehele aanpak van alcoholmatiging in de regio Nijmegen. Een combinatie van formele en informele controle op het drankgebruik van jongeren.

Circulair proces

Alcoholmatiging is een circulair proces waarbij preventie en handhaving niet zozeer elkaar versterken, maar dat de output van de een de input voor de ander vormt. De cirkel is pas rond als beide instrumenten complementair aan elkaar worden ingezet.

Gezondheidswinst triggert zelfredzaamheid

Het primaire doel van preventie is het bevorderen van de volksgezondheid. Dit is en blijft het uitgangspunt binnen de nieuwe aanpak. Niet de GGD, maar de bevolking is zelf in staat om iets aan haar eigen leefstijl te veranderen. Preventie levert de gereedschappen aan en motiveert mensen om iets te veranderen aan hun eigen omgeving, hun eigen gedrag maken het zo mogelijk dat binnen een setting actief wordt gewerkt aan een gezondere leefstijl. Zo kan een sportkantine bijvoorbeeld zelf veel veranderen aan de manier waarop ze met alcohol omgaan. Ouders achter de bar schenken niet aan jongeren onder de 16 en schenken op een matige en verstandige manier aan volwassenen. De inzet van preventie is hier het trainen van de barvrijwilligers en het ondersteunen van het bestuur bij het doorvoeren van het verantwoorde schenkbeleid.

Hiermee wordt niet alleen de gezondheid bevorderd, maar ontstaat er ook een vorm van zelfredzaamheid. Een systeem waarbij door de mensen zelf wordt gewerkt verbetering. Dit systeem leunt sterk op de principes van de PDCA-cyclus:

  • PLAN : Kijk naar huidige werkwijze en ontwerp een plan voor de verbetering van deze werkwijze. Stel voor deze verbetering doelstellingen vast.
  • DO : Voer de geplande verbetering uit.
  • CHECK : Meet het resultaat van de verbetering en vergelijk deze met de oorspronkelijke situatie en toets deze aan de vastgestelde doelstellingen.
  • ACT : Bijstellen aan de hand van de gevonden resultaten bij CHECK.
De zelfredzaamheid komt tot uiting in het planmatig werken aan verbetering.

Zelfredzaamheid geeft richting en focus aan handhavingsstrategie

De handhaving van regel uit de Drank- en Horecawet waren met name gericht op het constateren van onregelmatigheden in de uitvoering van de Drank- en Horecawet door verkopers van alcoholhoudende dranken. Inspecteurs van de nVWA gingen op pad om onrechtmatige verkopen op heterdaad te constateren. Om deze incident-gerichte controle effectief te laten zijn zullen er vele kostbare uren zitten in het observeren van alle relevante alcoholverstrekkende gelegenheden in de regio. Zelfs wanneer dit gebeurt op basis van een Jeugdkaart met daarop hotspots waar veel jongeren te vinden zijn, is dit een uiterst arbeidsintensieve taak.

In de nieuwe aanpak binnen het project vallen alle gelegenheden in de regio die werken met een verbetercyclus, zoals hierboven is vermeld, in een ander regime. Deze gelegenheden worden onderworpen aan een veel lichtere vorm van controle, namelijk systeemcontrole. Hierbij wordt er periodiek door de gelegenheden terug gerapporteerd hoe er is gewerkt aan verbetering en hoe de PDCA-cyclus in het afgelopen periode is doorlopen. De incidentgerichte controles kunnen zich dan focussen op die gelegenheden die niet werken aan verbetering van de naleving van de Drank- en Horecawet.

Handhaving motiveert mensen om zelf aan de slag te gaan

Wanneer de overlast door overtreders van de Drank- en Horecawet wordt aangepakt heeft dit een motiverende functie voor zowel de gelegenheden die werken aan verbetering als de verbaliseerde gelegenheden. De eerste groep zal zich gesterkt voelen in haar aanpak doordat ze geen incident-gerichte controles moet ondergaan. De tweede partij zal zich door de bestuurlijke boete eerder geneigd voelen om dan toch te voorkomen dat deze boete nogmaals zal worden opgelegd. Het motiveert deze groep gelegenheden om ook een verbetertraject in te gaan om zo controles en boetes te voorkomen. De naleving blijft hier de stok achter de deur die nodig is om de noodzaak van een verantwoorde verstrekking keer op keer aan te geven.

Nijmeegs Preventie en Handhavingsmodel

Nijmeegs Preventie en Handhavingsmodel